Cơ cấu chức năng đất đai phát triển đô thị

Đây là một nhiệm vụ nặng nề mà người thực hiện chính là các kiến trúc sư Quy hoạch. Đây không chỉ là nghệ thuật bố cục không gian đơn thuần mà là một khoa học tổng hợp đòi hỏi phải có óc tư duy khoa học, óc tổ chức sáng tạo cao để phối hợp một cách có hiệu quả các hoạt động đồng thời của các thành phần vật chất ở đô thị trong quá trĩnh phát triển.
a. Chọn đất và chọn hướng phát triển đô thị
Đất đai đô thị trước đây được chia thành 5 loại theo chức năng sử dụng bao gồm :
a) Đất công nghiệp và các khu vực sản xuất
b) Đất kho tàng
c) Đất giao thông đối ngoại.
d) Đất dân dụng, trong đó
– Đất xây dựng nhà ở
– Đất cây xanh và thể dục thể thao
– Đất trung tâm và phục vụ công cộng
– Đất đường và quảng trường
e) Đát đặc biệt ngoài đô thị.
Năm loại đất trên được phân chia theo phạm vi khu vực đất đai và tổ chức quản lí. Hiện nay, khi phân chia then chức năng sử dụng người ta còn tách phần cây xanh nghi ngơi giải trí ở đô thị thành một loại hình riêng, cũng có nơi còn tách cả phần đất trung tâm và dịch vụ công cộng ra ngoài khu dân dụng. Cách phân chia các loại đất trong đô thị tuy có chỗ không thống nhất với nhau nhưng cơ bản vẫn giống nhau, chi có khác nhau ở chỗ là chi tiết trong khu đất dân dụng và giao thông được phân thành từng loại theo chức năng cụ thể mà thôi. Điều đó không làm ảnh hưởng đến vấn đề chọn đất và cơ cấu tổ chức sử dụng đất đai trong đô thị.
Chọn đất và chọn hướng phát triển đô thị trước tiên là phải làm sao cho mối quan hệ hữu cơ bên trong và bên ngoài của các khu đất không ảnh hưởng lẫn nhau trong quá trình phát triển. Sơ đồ cơ cấu chức năng tổng hợp có tính chất lí thuyết được biểu hiện theo 4 chức năng cơ bản của đô thị :
– Khu đất dân dụng
– Khu đất sản xuất công nghiệp
– Khu đất cây xanh nghỉ ngơi, giải trí
– Khu đất giao thông đối ngoại.
Mối quan hệ cơ bản giữa các loại đất tạo thành một cơ cấu thống nhất, hài hòa và hỗ trợ cho nhau cùng phát triển (hình 49).
2. Chọn mô hình phát triển đô thị

Mỗi loại dất có một nhu cầu riêng về địa hình, địa mạo, địa chất thuỷ văn, điều kiện tự nhiên và kĩ thuật. Chính điều kiện đất đai đó đã cho phép mỗi đô thỊ có thể lựa chọn cho mình một mô hình phát triển không gian thích hợp với quy mô tính chất và giai đoạn phát triển của đô thị. Mô hình phát triển không gian đô thị rất phong phú, phụ thuộc rất lớn vào hệ thống giao thông chính của đô thị xương – sống của mọi hoạt động và định hướng phát triển lâu dài của đô thị.
Tuỳ theo quy mô và điều kiện tự nhiên, đô thị phát triển theo một số dạng sau đây.
+ Dạng tuyến và dải đô thị phát triển dọc các trục giao thông, theo nhiều hình thức khác nhau dựa trên cơ sở lí luận chuỗi và tuyến, dải của Soria Y Mata, Le Corbusier và Milutin… Quy hoạch thành phố Brasilia của KTS Lucio Costa (1956) là một ví dụ về dạng mô hình tuyến được phối kết rất linh hoạt với mô hình đơn vị ở theo một bố cục phát triển không gian rất đặc sắc.

+ Đô thị phát triển theo dạng tập trung và mở rộng ra nhiều nhánh hình sao

+ Dạng hướng tâm vành đai, đô thị phát triển theo hướng tâm và mở rộng ra nhiều hướng có các vành đai theo trung tâm nối liền các tuyến giao thông với nhau. Ví dụ như thành phố Moskva, thành phố Berlin…

+ Đô thị phát triển hỗn hợp xen kẽ nhau bởi nhiều loại dơn vị đô thị khác nhau gắn với hệ giao thông kiểu hình sao và vành đai xen kẽ ở khu vực gần trung tâm.
+ Đô thị phát triển hình học với nhiều dơn vị khác nhau, xây dụng tập trung hoặc tuyến hay chuỗi. Một trong những đô thị giữ vững cơ cấu hình học và phát triển có tính chất bền vững là thành phố Canberra ở úc. Đây là một ví dụ phát triển đô thị trên cơ cấu hình học hướng tâm của từng đơn vị.

+ Hình thức phổ biến nhất là đô thị phát triển theo ô bàn cờ và dạng tự do. Một số dạng hình học tam giác, lục giác hay đa giác hầu hết chi dừng lại ở dạng lí thuyết nhiều hơn là trong thực tế xây dựng (hình 55).