Một số nguyên tắc cơ bản về quy hoạch hệ thống giao thông đô thị

1. Mạng lưới đường phố và giao thông công cộng trong và ngoài đô thị phải được thiết kế thành một hệ thống thống nhất, đảm bảo vận chuyển nhanh chóng, an toàn. Nó phải liên hệ tốt vổi tất cả các khu chức năng của đô thị, với các công trình ở ngoại thị, với các đầu mối giao thông dối ngoại và mạng lưới đường giao thông quốc gia, quốc tế.
2. Quy mô, tính chất của hệ thống đường phải dựa vào yêu cầu vận tải hàng hoá, hành khách và khả năng thông xe của mỗi tuyến đường đối với các phương tiện giao thông.
3. Mỗi loại đường trong đô thị có một chức năng riêng đối với từng loại đô thị. Những yêu cầu về kĩ thuật giao thông đặc biệt là ở các đầu mối chuyển tiếp giữa các loại giao thông hoặc chuyển hướng đi lại của đường phải tuân thủ các chì tiêu quy định của Nhà nước và quốc tế đối với một số loại hình giao thông. Phải luôn luôn có đất dự phòng phát triển và hành lang an toàn cho các tuyến giao thông vành đai, các tuyến chuyên dùng và những trục chính có khả năng phát triển và hiện đại ho á.
4. Các đầu mối giao thông đối ngoại, các bến xe và bãi đỗ xe phải liên hệ trực tiếp thuận lợi với mạng lưới đường bên trong và bên ngoài để khi chuyển đổi phương tiện đi lại không trở ngại cho hành khách, không làm ảnh hưởng đến sinh hoạt của đô thị. Các công trình đầu mối giao thông được bố trí trên các trục chính nối liền với trung tâm thành phố (hình 89).

 Giao thông đưòng sắt
1. Giao thông đường sắt được xác định phụ thuộc vào Quy hoạch vùng và quy hoạch toàn quốc. Đối với đô thị, ga đường sắt và tuyến đường đi qua thành phố có ý nghĩa rất quan trọng. Ga hành khách chính, quảng trường trước ga cần bố trí ở phía đất dân dụng và dễ dàng liên hệ với trung tâm.
2. Ga hành khách đường sắt nên thiết kế loại ga xuyên qua hoặc vừa xuyên vừa cụt. Ỏ các thành phố đặc biệt, rất lớn có thể thiết kế ga cụt để tránh việc cho đường sắt cắt xuyên qua thành phố.
3. Quy mô đất đai xây dựng các ga và các tuyến đường sắt ở thành phố tuỳ theo tính chát, đặc điểm và yêu cầu phục vụ cũng như các yêu cầu về kĩ thuật đối với từng loại đường và loại ga.

Chiềú rộng của dải đất xây dựng tuyến đường sắt tuỳ theo loại kích thước đường ray và số tuyến đường ray chạy trên đường. Chiều rộng của các dải đường được tính :
+ Dối vói dường chính thường lấy : – Đường đơn 3* 12m
– Đường đôi > 16m
+ Dối với dường chuyên dụng : – Đường đơn > 8m
– Đường đôi 3* 12m
Ỏ khu vực ga các tuyến đường sắt được tăng thêm tuỳ theo số tàu chạy qua và đậu lại trên ga. Thông thường, nếu mỗi ngày đêm có dưới 24 đôi tàu đậu lại ga, thì sân ga cần có ít nhất 2 đường. Nếu 24 đến 48 đôi tàu thì trong ga cần có 2 đến 3 đường, trên 48 đôi tàu thì số đường trong ga cần có trên 4 đường.
Chiều dài của tuyến đường trong khu vực ga tuỳ theo yêu cầu cụ thể của từng loại ga và loại tàu, (thông thưòng từ 500 đến 1500m, hình 92).

4. Nhà ga đường sắt :
Trong khu vực ga đường sắt nhà ga chiếm vị trí quan trọng vì đây là nơi tập trung hành khách đi lại, nơi làm việc của cán bộ phục vụ điều khiển vận hành các đoàn tàu trên sân ga. Tuỳ theo hình thức tổ chức ga cụt, ga xuyên hay ga nửa cụt nửa xuyên mà xác định vị trí nhà ga, tổ chức mặt bằng và bố trí quảng trường ga.
Đối với loại ga cụt việc tổ chức nhà ga dễ dàng hơn vì các lối đi của hành khách ra vào không phải cắt ngang các đường tàu. Nhà ga có thể tổ chức về một phía ở cuối đường tàu.
Trong trường hợp ga xuyên, nhà ga thường được tồ chức ở một phía của đường tàu. Các đường đi bộ, từ phòng đợi của hành khách ra các đường tàu có thể bố trí đi chìm phía dưới đường sắt hoặc cầu vượt phía trên, cũng có một số nhà ga được xây dựng trùm lên cả hệ thống đường tàu, nhà ga ở tầng trên, sân ga và đường ở phía dưới, hoặc tầng ngầm xuyên dưới đường tàu.

5. Quảng trường nhà ga :
Quảng trường trước ga được tổ chức nhằm phục vụ cho hành khách đi lại bằng đường sắt. Ỏ quảng trường trước ga có các bến bãi đỗ xe, các trạm đón khách của các loại phương tiện giao thông đối nội của thành phố như trạm, bến xe điện, bến ô tô buýt, bến xe tắc xi, xe cá nhân và các khu vực thu nhận hàng hoá vận chuyển cho hành khách (hình 94). Trên quảng trường còn có các vườn hoa nhỏ để tăng thêm vẻ đẹp cho khu ga, đồng thời phục vụ cho hành khách và nhân dân thành phố có điều kiện thoải mái trong trường hợp chờ đợi lâu ở sân ga.

6. Ỏ những thành phố lớn có các tuyến đường sắt chạy nhanh đi ra một số khu vực ngoại ô, chúng thường được bố trí song song với tuyến đường sắt quốc gia. Ga đường sắt chạy nhanh cũng được bố trí bên cạnh ga chính và các ga phụ khác trên tuyến đường, tuỳ theo các điểm dân cư tập trung trên khu vực có đường sắt đi qua, trung bình khoảng 3 km/ga.
7. Đường tàu điện ngầm (Metro) là loại đường sắt chạy nhanh của tàu điện bố trí ngầm dưới đất. Các ga thông lên mặt đất tại các khu trung tâm, các quảng trường chính, các khu sản xuất công nghiệp, nơi vui chơi giải trí, công viên văn hoá v.v… Đây là loại giao thông chạy nhanh trong thành phố có lượng vận chuyển hành khách cao, trung bình 35000 -ỉ- 40000 hành khách/giờ theo một hướng. Loại phương tiện giao thông này có các điều kiện kĩ thuật an toàn, không chồng chéo lên nhau giữa các tuyến đường. Thành phố Moskva có tuyến đường Metro với chiều dài trên 160 km, vận chuyển nhiều hành khách nhất thế giới, cứ 5 đến 10’ lại có một chuyến tàu cập bến, hàng ngày phục vụ cho trên 5 triệu lượt hành khách đi lại. Loại phương tiện này chỉ sử dụng ở các thành phố lớn, đông dân và phải có hình thức tổ chức hợp lí với các công trình xây dựng trên mặt đất mới kinh tế và sử dụng hết công suất.

8. Ngoài ga hành khách trên, đường sắt còn có một số loại ga và tuyến đường sắt khác bố trí ở ngoài đô thị như ga lập tàu, nơi dự trữ đầu máy toa xe và kĩ
thuật giao thông đường sắt. Các ga hàng hoá, trạm, bãi chứa hàng hoá trên các tuyến đường sắt chuyên dùng phục vụ cho các khu công nghiệp và kho tàng cũng ở trong thành phố này.
9. Trong đô thị, còn có một loại đường sắt dành cho xe điện bánh sắt. Mạng lưới đường xe điện được tổ chức hoà nhập với hệ thống đường ô tô đối nội trong một tuyến đi riêng ở mặt cắt đường phố. Nó là một phương tiện giao thông định tuyến được dùng từ rất lâu trong đô thị. Phương tiện xe điện bánh sắt là loại giao thông công cộng có khối lượng vận chuyển cao, an toàn và sạch, không gây ô nhiễm môi trường. Nhược điểm cơ bản của loại giao thông này là gây tiếng ồn, việc bố trí các bến xe phức tạp, dễ bị chồng chéo với loại phương tiện khác, đặc biệt là khi bố trí tuyến đường xe điện đi ở chính giữa đường.