Phân cấp quản lý đô thị

Việc phân loại đô thị trước tiên là để phục vụ cho công tác phân cấp quản lí đô thị, về mặt hành chính Nhà nước được cụ thể hóa như sau :
– Thành phố trực thuộc Trung ương tương đương cấp tỉnh phải là đô thị loại I hoặc loại II do Trung ương quản lí.
– Các thành phố thuộc tỉnh, các thị xã tương đương với cấp huyện đa số thuộc đô thị loại III và loại IV, một số ít có thể thuộc loại V và do tỉnh quản lí.
– Các thị trán tương đương cấp xã thuộc đô thị loại V chủ yếu do huyện quản lí.

Do tình hình phát triển không đồng đều giữa các đô thị trong toàn quốc và trong từng vùng, cho nên vị trí vai trò và tính chất đô thị đối với từng vùng lãnh thổ cũng khác nhau. Trong nhiều trường hợp đặc biệt một số đô thị được phân cấp quản lí cao hơn hoặc thấp hơn một bậc so với quy định trên. Ví dụ có đô thị loại IV nhưng vẫn là thành phố tỉnh lị và có đô thị thuộc loại V nhưng vẫn là thị xã do tỉnh quản lí.

Một điều cần lưu ý trong phân loại và phân cấp quản lí đô thị ở nước ta là tên gọi của đô thị. Để phân biệt loại và cáp quản lí cũng như quy mô và vị trí của từng đô thị ta dùng 3 từ quen thuộc “Thành phố”, “Thị xã” và “Thị trấn”. Những năm gần đây có xuất hiện thêm từ “Thị tứ’ được hiểu là trung tâm của các dơn vị cấp xã hoặc liên xã.
Thị tứ chưa phải là điểm dân cư đô thị, nhưng tại đây lại tập trung nhiều loại công trình phục vụ công cộng về kinh tế văn hóa xã hội mang tính đô thị phục vụ cho người dân nông thôn. Nó là bộ mặt chính của làng xã, là điểm dân cư có màu sắc cả đô thị lẫn nông thôn nhưng tính chất nông thôn vẫn là chính. Ỏ đây có cả những dãy nhà ở tập trung của những người lao động phi nông nghiệp, bán nông nghiệp và cả nông nghiệp ở nông thôn. Đây là một hình thức đô thị hoá tại chỗ rất thích hợp với Việt Nam, nó sẽ là mầm mống của các điểm dân cư đô thị tương lai theo hướng đô thị hóa nông thôn.

Việc nâng cấp loại đô thị và cấp quản lí đô thị cũng như việc thành lập các đô thị mới phải được tiến hành trên cơ sở lập hồ sơ và tờ trình xin phép Nhà nước phê duyệt. Hồ sơ chính là luận chứng kinh tế – kĩ thuật xin thành lập đô thị mới. Trong luận chứng cần nêu rõ lí do thành lập đô thị mới và việc xác định tính chất vai trò chức năng, quy mô dân số, tỉ trọng lao động phi nông nghiệp, mật độ dân số đô thị … chủ yếu của 5 năm đầu phát triển đối chiếu với các chĩ tiêu quy định của Nhà nước (Quyết định 132 – HĐBT ngày 5/5/1990).